Πατμιάς Εκκλησιαστική Σχολή 

 Η ίδρυση της Πατμιάδας "κοινής του γένους σχολής" είναι το σημαντικότερο γεγονός της ιστορίας της Πάτμου τον 18ο αιώνα. Με κέντρο την Κωνσταντινούπολη, οι λόγιοι του γένους ετοίμαζαν δασκάλους, που θα πήγαιναν σε διάφορα σημεία της υπόδουλης Ελλάδας, να δημιουργήσουν σχολές των ελληνικών γραμμάτων και να αφυπνίσουν την θέληση για απελευθέρωση! 

 Ένας από αυτούς τους γεμάτο ενθουσιασμό και πίστη δασκάλους ήταν και ο ιδρυτής της μεγάλης σχολής της Πάτμου, ο Πάτμιος Μακάριος Καλογεράς. 

 Ο Μακάριος σπούδασε στην πατριαρχική σχολή της Κωνσταντινούπολης θεολογία και φιλοσοφία. Τον υποστήριξαν μεγάλες οικογένειες, όπως οι Μαυροκορδάτοι, οι Υψηλάντες και ο Μητροπολίτης Νικομήδειας που τον προόριζε για διάδοχο του. Ο Μακάριος όμως, αγαπούσε το διδασκαλικό έργο και επέστρεψε στην Πάτμο το 1713 και δημιούργησε τη Σχολή, γύρω από το Σπήλαιο της Αποκαλύψεως! Σύμβουλοι και συμπαραστάτες του ήταν οι λόγιοι του γένους και ο Μανουήλ Υψηλάντης, που βοήθησε και υλικά το έργο. Εκεί έχτισε λίγα κελιά για τον ίδιο και τους λίγους μαθητές του. Η φήμη της Σχολής άρχισε να διαδίδεται πολύ σύντομα και άρχισαν να καταφθάνουν όχι μόνο από τα γειτονικά νησιά, αλλά και από την Πελοπόννησο, τη Αθήνα, το Βουκουρέστι, την Μικρά Ασία, τη Ρωσία, μαθητές! Η μεγάλη αυτή προσέλευση μαθητών ανάγκασε τον Μανουήλ Υψηλάντη να χτίσει κι άλλα κελιά. Στην αρχή ο Μακάριος δίδασκε μόνος. Σύντομα όμως άρχισαν να τον βοηθάνε οι προχωρημένοι μαθητές του. Φίλος και συνεργάτης του έγινε ο μαθητής του Γεράσιμος ο Βυζάντιος, που εξακολούθησε το έργο, όταν το 1737, πέθανε ο Μακάριος. 

 Η πορεία της Πατμιάδας σχολής ήταν πολύ δύσκολη στα επόμενα χρόνια. Από το 1902 αρχίζει να λειτουργεί σαν ιερατική σχολή και το 1907 αναγκάζεται να μετατεθεί στη Σάμο λόγω οικονομικών προβλημάτων. Στη Σάμο θα λειτουργήσει με επιτυχία για λίγα χρόνια μόνο και αργότερα θα κλείσει. Η δράση της θα συνεχιστεί μετά την απελευθέρωση του νησιού το 1947. Τότε ανοικοδομήθηκε ξανά στο νησί μας λίγα μόλις μέτρα πιο πάνω από την παλιά της θέση.